Lege vrachtwagens van de weg halen met wiskundige modellen

Prof.dr. Tom van Woensel - Freight Transport & Logistics

Een op de vier vrachtwagens op de Nederlandse weg vervoert bloemen of sierplanten, en rijdt naar de bloemenveiling, of komt er vandaan. Als de veiling virtueel zou kunnen gebeuren – geen gekke gedachte in een tijd waarin iedereen en alles op het internet is aangesloten – dan zou dat enorm veel vrachtverkeer schelen. Dit is een mooi voorbeeld uit het onderzoekswerk van Tom van Woensel, hoogleraar Vrachtlogistiek aan de TU/e. Hij onderzoekt met een consortium wat er nodig is om dit te realiseren, en hoe Nederland tegelijk zijn positie kan versterken als sleutelland in de bloemenhandel.

Het verbeteren van de vrachtlogistiek is zeker niet alleen van belang voor bedrijven als DHL en TNT. “Een op de drie vrachtwagens rijdt leeg, zonder enige lading”, vertelt hoogleraar Van Woensel (1974). “En van de rest zit meer dan zestig procent niet vol. Elke vrachtwagen neemt op de weg de plaats in van drie personenauto’s. Als je die lege vrachtwagens van de weg zou kunnen halen, dan zou dat een enorm verschil maken qua filedruk. En er zou een stuk minder uitstoot zijn.”

Smart Logistics Lab
Met wiskundige modellen zoekt de Belgische hoogleraar naar manieren om vrachtlogistiek te optimaliseren. Dat wil zeggen: vrachtwagens en schepen moeten zo vol mogelijk, zo min mogelijk kilometers afleggen en pakketten moeten zo snel mogelijk op de plaats van bestemming zijn. Maar er wordt ook gekeken naar minimalisatie van emissies. Zijn groep aan de TU/e, die tussen de 15 en 20 twintig man sterk is, heet het Smart Logistics Lab. De leerstoel van Van Woensel, die officieel Freight Transport & Logistics heet, is onderdeel van de afdeling Operations, Planning, Accounting & Control in de faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences. Als het gaat over de kwaliteit en omvang van de afdeling laat de hoogleraar heel even zijn bescheidenheid varen: “Eindhoven is in alle aspecten de grootste. Voor logistiek moet je in Eindhoven zijn.”

Het Smart Logistics Lab werkt aan de optimalisatie van bestaande systemen, maar ook aan ideeën die de logistiekwereld op zijn kop kunnen zetten. En dan hebben we het niet over andere ‘hardware’: de auto’s, de schepen, de pallets, die zullen niet veel veranderen, voorspelt Van Woensel. Maar de aansturing ervan, die gaat anders worden, vooral door de mogelijkheden van internet en ICT. Het project met de bloemenveiling is daar een mooi voorbeeld van.

Cargo Hitching
Nog radicaler is het project Cargo Hitching, waar Van Woensel projectleider van is . Elke dag zijn miljoenen mensen onderweg in hun auto, die verder vrijwel leeg is. Wat nou als die particulieren pakketjes kunnen meenemen? In een wereld waarin bijna iedereen ‘connected’ is, is dit een reële mogelijkheid. En een fantastische oplossing: er worden minder vrachtkilometers gereden, er hoeven minder vrachtwagens de drukke stad in, en het wordt haalbaar om tegen een redelijke prijs pakketjes naar afgelegen gebieden te brengen.

Een fantastisch idee, maar gigantisch complex om te modelleren. En de bestaande logistieke realiteit is al uitzonderlijk complex. Van Woensel: “Er komen hier twee vakgebieden samen, dat van de vrachtlogistiek en dat van de persoonlijke mobiliteit”. Toch worden de eerste concrete stappen naar realisatie van Cargo Hitching al gezet. Een bedrijf heeft buitenlockers ontwikkeld, die particulieren met een code of via hun mobiel kunnen openen om een pakketje op te halen. De groep van Van Woensel zorgt voor de logistieke rekenstructuur erachter die ervoor zorgt dat de pakketjesstroom optimaal is. De eerste lockerkast wordt naar alle waarschijnlijkheid eind 2013 geplaatst, op de TU/e-campus.

De stad in
Weer een ander project gaat over transport van goederen de stad in. Op dat gebied wordt de logistiek in een spagaat geduwd. De gemeenten weren verkeer uit de binnenstad en laten vrachtwagens maar in korte tijdvakken toe. De winkels, aan de andere kant, willen zo min mogelijk voorraad hebben en dus vaak goederen aan geleverd krijgen. De globale vorm van de oplossing kan Van Woensel al omschrijven: ‘consolidatiepunten’ buiten de stad, waar de vracht voor verschillende klanten gebundeld wordt, waardoor er “een dikkere stroom naar de stad gaat”, aldus Van Woensel . Maar dat lukt alleen als alle partijen samenwerken – leveranciers, transporteurs, winkels, gemeente, etc. En het vergt een systeem om dit complexe geheel aan te sturen. 

Het woord complex komt bij herhaling terug. De beschikbaarheid van data is tegenwoordig enorm, vertelt de hoogleraar. Van elk pakketje is bijvoorbeeld meer en meer bekend waar en wanneer het is. Maar de tools om logistiek te plannen lopen vaak achter en zijn niet berekend op die hoeveelheden data. Tegelijk biedt die databerg heel nieuwe onderzoeksmogelijkheden. En de betrouwbaarheid van systemen is in principe veel groter te maken.

Verkeersvignetten
Met zijn inkijk in de wereld van de vrachtlogistiek kan de sympathieke en treffend formulerende hoogleraar ook een goede bijdrage leveren aan bepaalde maatschappelijke discussies. Over verkeersvignetten bijvoorbeeld, die België en Duitsland willen invoeren. Van Woensel zet vraagtekens bij de effectiviteit: “Door zo’n vignet komt er niet minder vrachtverkeer. De pakketjes moeten immers nog steeds van A naar B. De regie van de logistiek, die moet anders.” Een ander terrein waar hij verheldering kan verschaffen, is bij de transportpiek rond bijvoorbeeld kerst, en bij de processen van bedrijven die dan tropenuren draaien, zoals Bol.com.

Van Woensel doet veel meer projecten dan hier genoemd. Verder heeft de logistiekprof zijn eigen website en hij is actief op Twitter. Een recent illustratiefilmpje van ‘smart logistics’:

Bombardon
Buiten de wetenschap maakt de Belgische hoogleraar muziek. Hij speelt trombone in een brassband, en hij speelt bombardon in een bombardonoctet – acht op de schouder gedragen tuba’s, een unicum - met de naam Bluts.

Terug naar het overzicht